Kazakistan, 1970’lerden bu yana bölgede nesli tükenmiş olan Turan kaplanını 2025 yılına kadar tarihi yaşam alanlarına geri döndürmek amacıyla devasa bir 10 yıllık programa imza attı. Bu iddialı proje kapsamında, İle-Balkaş bölgesindeki kritik habitatların restorasyonu için şimdiden on binlerce ağaç dikimi gerçekleştirildi. Dünya Doğayı Koruma Vakfı (WWF) ve Kazakistan hükümeti ortaklığında yürütülen bu çalışma, sadece kaplanların değil, tüm bölge ekosisteminin canlanmasını hedefliyor.
Doğa koruma alanında bir dönüm noktası olarak görülen bu girişim, nesli tükenmiş bir türü yeniden doğal ortamına kazandırma çabalarının en kapsamlı örneklerinden biri. Projenin ana hedefi, Turan kaplanlarının geçmişte hüküm sürdüğü nehir kenarındaki ormanlık alanları ve çalılıkları restore ederek, büyük kedilerin avlanabileceği ve üreyebileceği güvenli bir ortam oluşturmak.
Programın Temel Bileşenleri
Turan kaplanlarının yeniden doğaya salınımı, titizlikle planlanmış ve birkaç aşamadan oluşan bir sürecin sonucudur. Bu sürecin temel bileşenleri şunlardır:
1. Habitat Restorasyonu ve Ağaçlandırma
- Altyn Dala Devlet Tabiatı Koruma Alanı: Kaplanların gelecekteki yaşam alanı olacak olan Altyn Dala Devlet Tabiatı Koruma Alanı, 2018 yılında kuruldu. Bu alan, biyolojik çeşitliliğin korunması ve kaplanlar için uygun bir çevre sağlanması amacıyla özel olarak belirlendi.
- On Binlerce Ağaç Dikimi: Bölgenin doğal bitki örtüsünün yeniden oluşturulması amacıyla saksaul ağaçları başta olmak üzere on binlerce ağaç dikildi. Bu ağaçlar, bölgenin kurak iklimine dayanıklı olup, kaplanlar ve av hayvanları için barınak ve besin kaynağı sağlıyor.
- Tugay Ormanlarının Canlandırılması: İle Nehri boyunca yer alan ve Turan kaplanlarının bir zamanlar yaşadığı tugay ormanları restore ediliyor. Bu nemli ormanlar, biyoçeşitlilik açısından zengin olup, kaplanlar için hayati öneme sahip.
2. Av Popülasyonunun Geri Kazandırılması
Kaplanların sürdürülebilir bir şekilde varlığını sürdürebilmesi için yeterli av hayvanı popülasyonuna ihtiyaç duyulmaktadır. Bu doğrultuda:
- Kulan ve Buhara Geyiği: Bölgeye av olarak kulan (yaban eşeği) ve Buhara geyiği gibi türler yeniden salındı. Bu türlerin popülasyonları artırılarak kaplanların besin zinciri destekleniyor.
- Başarılı İlk Adımlar: Kulan ve Buhara geyiklerinin bölgeye uyum sağlaması ve üremesi, projenin ilk aşamalarının başarısını gösteriyor.
3. Kapsamlı Koruma ve Toplumsal Katılım
- Kaçak Avcılıkla Mücadele: Bölgede kaçak avcılıkla mücadele etmek için sıkı önlemler alınıyor. Güvenlik güçleri ve koruma ekipleri, kaplanların ve av hayvanlarının güvenliğini sağlamak amacıyla devriye geziyor.
- Yerel Halkın Bilinçlendirilmesi: Projenin başarısı için yerel toplulukların desteği büyük önem taşıyor. Eğitim programları ve farkındalık kampanyaları ile halkın doğa koruma çabalarına katılımı teşvik ediliyor.
Turan Kaplanları Ne Zaman Geri Dönecek?
Projenin planlamasına göre, Turan kaplanlarının bölgeye yeniden salınımı 2025 yılına kadar gerçekleştirilmesi bekleniyor. Bu, kaplanların doğal yaşam alanlarına adım atacakları ilk an olacak.
İlk kaplan yavrularının ise 2029-2030 yılları arasında doğması hedefleniyor. Bu, projenin uzun vadeli başarısının ve türün bölgede yeniden kendi kendine yetebilir bir popülasyon oluşturma yeteneğinin bir göstergesi olacak.
Projenin Ekolojik Faydaları ve Karşılaşılan Zorluklar
Bu proje, sadece Turan kaplanlarının geri dönüşünden ibaret değil. Bölgenin ekosistem dengesini yeniden kurarak, biyoçeşitliliği artıracak ve potansiyel olarak eko-turizm fırsatları yaratacaktır. Kaplanlar, ekosistemin zirvesindeki yırtıcılar olarak, av hayvanı popülasyonlarını düzenleyerek genel habitat sağlığını iyileştirecektir.
Ancak, bu kadar iddialı bir proje elbette zorluklarla da karşılaşıyor. Geçmişte Turan kaplanlarının neslinin tükenmesine neden olan habitat tahribatı ve kaçak avcılık gibi sorunlar hala varlığını sürdürmektedir. İnsan-yaban hayatı çatışmasını yönetmek, kaplanların güvenli bir şekilde yaşamasını sağlamak için sürekli çaba gerektirecek. WWF ve Kazakistan hükümeti, bu zorlukların üstesinden gelmek için uluslararası iş birliği ve uzun vadeli bir vizyonla hareket ediyor.
Turan Kaplanı Nedir?
Turan kaplanı (Panthera tigris virgata), Hazar kaplanı olarak da bilinen, Batı ve Orta Asya’ya özgü bir kaplan alt türüydü. Genellikle İran, Afganistan, Türkiye, Moğolistan ve Orta Asya’nın çeşitli bölgelerinde yaşardı. Büyük ve güçlü bir yapıya sahip olan Turan kaplanları, özellikle nehir kenarındaki ormanlık ve çalılık alanlarda yaşamayı tercih ederdi. Ne yazık ki, 20. yüzyılın ortalarından itibaren habitat kaybı, av popülasyonunun azalması ve yoğun avlanma nedeniyle popülasyonları hızla azaldı ve 1970’lerde neslinin tükendiği ilan edildi.